ประเทศเรามีคนเก่ง แต่ทำไมชาวนายังจน ปัญหามันไม่ใช่เรื่องขยันหรือไม่ขยัน แต่มันคือระบบที่ชาวนาต้องอยู่กับมันมาทั้งชีวิต ไม่มีใครคิดที่ผลักดันและช่วยพวกเค้าเปลี่ยนแปลงจริง ๆ จัง ๆ ถ้าเอาคนที่เข้าใจตลาด เข้าใจชีวิตชาวนา มาบริหาร บางทีชาวนาอาจไม่ต้องรอความช่วยเหลือทุกปี แต่อยู่ได้ด้วยน้ำพักน้ำแรงของตัวเองอย่างมีศักดิ์ศรี
ประเทศไทยไม่เคยขาดคนเก่ง ไม่ว่าจะเป็นนักธุรกิจ นักวิชาการ หรือผู้เชี่ยวชาญด้านการตลาดและเทคโนโลยี แต่คำถามที่สังคมยังตอบไม่ได้คือ เหตุใด “ชาวนา” ซึ่งเป็นกระดูกสันหลังของประเทศ กลับยังคงติดอยู่ในวงจรความยากจนรุ่นแล้วรุ่นเล่า ทั้งที่ทำงานหนักไม่แพ้อาชีพใดในสังคม
หลายคนมักสรุปปัญหาอย่างง่ายดายว่า ชาวนาจนเพราะไม่ขยัน ไม่ปรับตัว หรือไม่รู้จักพัฒนา แต่ความจริงแล้ว ปัญหาที่แท้จริงไม่ใช่ตัวบุคคล หากคือ “ระบบ” ที่ชาวนาถูกบังคับให้ใช้ชีวิตอยู่กับมันมาตลอดทั้งชีวิต ระบบที่กำหนดราคาข้าวโดยคนอื่น ระบบหนี้สินที่เริ่มตั้งแต่ยังไม่ทันหว่านเมล็ด และระบบนโยบายที่เน้นการเยียวยาระยะสั้น มากกว่าการเปลี่ยนโครงสร้างในระยะยาว
ทุกปี เมื่อถึงฤดูเก็บเกี่ยว ชาวนาจำนวนมากต้องรอความช่วยเหลือจากรัฐในรูปแบบเงินชดเชยหรือโครงการพยุงราคา แต่เมื่อเงินหมด วงจรเดิมก็กลับมาอีกครั้ง ไม่มีอำนาจต่อรอง ไม่มีความมั่นคง และไม่มีทางเลือกอื่นในชีวิต สิ่งเหล่านี้ทำให้ชาวนาไม่สามารถยืนหยัดด้วยศักดิ์ศรีของตนเองได้อย่างแท้จริง
นักวิชาการด้านเศรษฐกิจหลายคนชี้ว่า หากนำ “คนที่เข้าใจตลาด” “เข้าใจชีวิตชาวนา” และ “เข้าใจห่วงโซ่การผลิตจริง” มาบริหารนโยบายเกษตรอย่างจริงจัง ปัญหาอาจเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง ไม่ว่าจะเป็นการลดต้นทุนการผลิต การสร้างตลาดตรงระหว่างชาวนากับผู้บริโภค การแปรรูปเพิ่มมูลค่า หรือการใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีช่วยวางแผนการผลิตให้ตรงกับความต้องการของตลาด
ชาวนาไม่ต้องการความสงสาร แต่ต้องการระบบที่ยุติธรรม พวกเขาไม่อยากยื่นมือขอความช่วยเหลือทุกปี แต่อยากยืนได้ด้วยน้ำพักน้ำแรงของตนเองอย่างภาคภูมิใจ
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ “ชาวนาขยันพอหรือไม่” แต่คือ “ประเทศนี้จริงใจพอหรือยังที่จะเปลี่ยนระบบ เพื่อให้คนที่เลี้ยงทั้งชาติ มีชีวิตที่มั่นคงและมีศักดิ์ศรีอย่างแท้จริง”
